سفر شاه به حرم مشهد سخن دارد 197 و در نتيجه اثرى به وجود آمد كه جزو رشته جغرافياى اقليمى است و با گزارش سفر مربوط است و در عين حال سبك فرهنگنامه دارد و شامل گزارشى مفصّل از خراسان و تاريخ آن است . با توجّه خاصّ به مشهد ، كه همهء جلد دوّم را گرفته است ، مطالب به ترتيب مؤلّفات مشابه عربى عرضه مىشود ؛ به دنبال گزارش هر مكان جغرافيايى از مشاهير رجال آن سخن مىرود و احيانا ، اگر سخن از شاعرى به ميان آيد ، منتخبى از اشعار وى نقل مىشود . 198 اين كتاب براى خراسان قرن نوزدهم يك منبع درجهء اوّل است ، زيرا در مقايسه با مرآت البلدان موضوع آن محدود است و نيز مقدارى ملاحظات شخصى دربارهء مسافرت شاه در آن هست . بعلاوه دربارهء مكانهايى كه مسافران عادى بدان نتوانند رسيد اطّلاعاتى مىدهد . مؤلّف زير نفوذ روش تازه ، نقشه‌ها و طرحهايى دربارهء آثار مورد بحث بر كتاب افزوده است . در جلد اوّل راه تا مشهد را با عبور از دماوند و فيروزكوه و بسطام و بجنورد و قوچان و ذكر همهء منازل ما بين آن وصف مىكند . جلد دوّم توصيف بسيار مفصّل مشهد و آثار و تاريخ شهر از سال 1036 - 1885 / 428 - 1302 ه . است . با ذكر مشاهير و فهرستى از كتابهايى كه در كتابخانه آنجا هست . به علاوه ، همهء سرگذشت شاه طهماسب كه شخصا نوشته و تا به سال 1561 / 969 ه . رسانيده در اين جلد آمده است . جلد سوّم از راه بازگشت شاه سخن دارد كه از نيشابور و سبزوار و شاهرود و دامغان و سمنان مىگذرد ، و مؤلّف گزارشى مفصّل از همهء جاهاى مسكون و سرگذشت شخصيّتهاى مربوط به آن به دست مىدهد . 199 با وجود معايبى كه در فصل بندى كتاب هست ، نمىتوان با ژوكوفسكى دربارهء اهميت مطالب آن موافق نبود . بىگفت و گو توجّه به نوشته‌هاى جغرافيايى در ايران در ده سال مذكور به نسبت زياد مربوط به مؤلّفات محمّد حسن خان بوده است . همه جور كتابهاى جغرافيايى و از جمله تقويمها مورد تقاضا بود . به سال 1887 - 1888 / 1305 ه . محمّد تقى خان زير عنوان گنج دانش چيزى مانند يك دايرة المعارف نامهاى جغرافياى فارسى در پانصد و هفتاد و چهار صفحه منتشر كرد كه نفوذ مكتب جديد در آن نمودار است ، زيرا مؤلّف در آخر كتاب فهرستى از همهء منابع خويش آورده است . 200 پس از ده سال از تأليف گزارش خراسان به وسيلهء محمّد حسن خان ، دوّمين كتاب جغرافياى اقليمى در ايران منتشر شد كه به اهميت كمتر از كتاب سابق نبود . اين كتاب با عنوان فارسنامه ناصرى به گزارش ولايت فارس اختصاص دارد و مؤلّف آن حاجى ميرزا حسن شيرازى فسايى است . براون دربارهء اين كتاب مفصّل كه بيش از هفتصد صفحه دارد 201 گويد : « گزارشى مفصّل و مهم است » . 202 كتاب دو قسمت است كه اوّلى از تاريخ و دومى از جغرافيا سخن دارد .